کرونا قوی‌تر شده؟!

کرونا قوی‌تر شده؟!

شاید این سوال برای شما هم پیش اومده باشه که به جز تجمعات و عدم رعایت اصول بهداشتی، عوامل دیگه‌ای هم در افزایش نرخ شیوع کرونا وجود داره؟ آیا جهش ویروس کرونا می‌تونه برای ما خطرآفرین باشه؟ مطلب پیش رو به همین موضوع پرداخته.

قبل از هرچیزی باید بدونیم که تمام موجودات دارای محتوای ژنتیکی مخصوص به خودشون هستن که ژنوم نامیده میشه. نوع و ترتیب قرارگیری ژنوم ها، ویژگی های آن موجود رو مشخص می کنه. بنا به دلایل مختلفی در محتوای ژنتیکی ممکنه جهش رخ بده که این جهش ها می تونن به صورت خودبخودی یا برنامه ریزی شده باشن که معمولا هنگام تکثیر شدن محتوای سلولی به وجود میان و می تونن تاثیرات خنثی و بی اثر و یا جهت دار داشته باشن.

ویروس ها هم از این قائده مستثنی نیستن. اونا هم دارای محتوای ژنتیکی‌ان اما از اونجایی که برای زنده ماندن نیاز به تکثیر در سلول های یه جاندار دیگه دارن، در معرض جهش های بیشتری هستن. جهش در دیروس ها می تونه تحت تاثیر عوامل بیرونی، در جهت قوی تر شدن اون ها اتفاق بیفته و یا برعکس، باعث ضعیف تر شدن‌شون بشه. حتی ممکن است بی اثر باشه!

جهش در کرونا

از زمانی که برای اولین بار در ووهان چین، کرونا شیوع پیدا کرد تا به امروز، جهش های خیلی زیادی در ژنوم این ویروس رخ داده و شناسایی شده. بسیاری از این جهش ها بی تاثیر بوده اما بعضی از از جهش ها هم بر روی رفتار ویروس تاثیرگذار بوده. دانشمندان اعتقاد دارن که این جهش، نخستین بار در ایتالیا اتفاق افتاده و وقتی ویروس رو با نمونه های اولیه‌اش در ووهان چین مقایسه می کنن، به یک سری تفاوت ها پی می برن و امروزه شاهد شیوع این نوع جدید از ویروس در اکثر کشورهای دنیا هستیم. در بین جهش های متنفاوتی که در محتوای ویروس کرونا به وجود آمده، تعدادی از تغییرات فقط و فقط در برخی کشورها دیده شدن؛ برای مثال بنا به گفته‌ی دکتر محمد علی ملبویی، مدیر کارگروه مطالعات ژنتیکی کرونا ویروس در پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری، 4 نوع از این جهش ها مختص ایران است و فقط در کشور ما مشاهده شده است.


کرونا چطوری جهش پیدا می کنه؟

یکی از دلایلی که باعث میشه ویروس ها با سرعت زیاد، جهش های متفاوتی داشته باشن، فشار مضاعف محیط بیرونی برای مقابله با اون هاست. اگه بخوایم ساده تر توصیح بدیم، ویروس آنفولانزا رو در نظر بگیرین؛ این ویروس از جمله ویروس هاییه که هرساله جهش های مختلفی رو تجربه می کنه. ممکنه که قبلا هم به این ویروس مبتلا شده باشیم، اما باز این وجود هر ساله واکسن های جدیدی برای مقابله با آنفولانزا تولید میشه و ما مجبوریم خودمون رو در برابر این بیماری واکسینه کنیم. چراکه ویروس آنفولانزا مجبوره برای فرار از شیوه های درمانی ما (مثل واکسن زدن و مصرف داروهای جدید)، محتوای خودش رو دائما تغییر بده و با استفاده از جهش های مختلف، با محیط و شرایط جدید تطابق پیدا کنه و احتمال بقای خودش رو افزایش بده.  به همین علت در ویروس آنفولانزا شاهد جهش های سریع، زیاد و متفاوتی هستیم. اما ویروس کرونا در مقایسه با آنفولانزا، جهش های کم تر و کندتری رو تجربه می کنه. چراکه هنوز جمعیت، ایمنی نسبی پیدا نکرده اند و واکسن و دارویی قطعی برای مقابله با اون ساخته نشده، پس کرونا برای ادامه بقا و تطابق با شرایظ محیطی، آن چنان تخت فشار نیست و به همین علت جهش های اون بسیار آهسته  تر از آنفولانزا اتفاق میفته. بنابراین میشه خوشبین بود که اگر واکسنی بر اساس ژنوم ویروس اولیه کرونا تولید بشه، می تونه بر روی نوع جهش یافته ویروس هم تاثیر بذاره.

یکی از جهش های موثر کرونا که بر روی پروتئین های خاری آن تاثیر گذاشته و ممکنه در روند بیماری زایی آن موثر باشه، D۶۱۴نام داره. بر اساس گفته دانشمندان و یافته های آزمایشگاهی و غیرمستقیم، این جهش باع شده تا قدرت سرایت و همه گیری ویروس، از گذشته بیش تر بشه و شیوع آن در وسعت جهانی اتفاق بیفته. یعنی در بدن افراد مبتلا، تعداد بیش تری ویروس مشاهده میشه  و در بعضی مطالعات، بیان میشه که ویروس جهش یافته می تونه قدرت شیوع 10 برابری داشته باشه. البته هنوز شواهد کافی برای اثبات این فرضیه وجود نداره اما این جهش مسلما بی تاثیر نبوده است.

آیا سرایت بیشتر، مساوی با کشندگی بیشتره؟

اگرچه جهش جدید ویروس باعث افزایش تعداد ویروس ها در بدن میزبان میشه اما لزوما به این معنا نیست که می تونه مدت زمان ابتلا به بیماری رو افزایش بده و یا باعث بروز بیماری وخیم تر و عفونت های بیش تری بشه. طبق گفته دکتر حسین کیوانی، ویروس شناس، قدرت سرایت بیشتر لزوما همراه با کشندگی بیشتر نیست و حتی ممکنه در جهت ضعیف تر شدن ویروس عمل کنه. چراکه در طول میلیون ها سال تکامل و همزیستی ویروس ها با انسان ها، بسیاری از اونها بی اثر شدن و یا در وجود میزان سرایت بالا، خطر کشندگی کمتری دارن وقدرت آسیب پذیری اونها کمتر شده؛ مثل ویروس آنفولانزا که بعد از مدتی عفونت ملایم تری ایجاد می کنن و به نوعی با بدن انسان تطبیق پیدا می کنن و این موضوع در طول حدود ۲۰۰ میلیون سال گذشته که از خلقت پستانداران می گذره، همواره اتفاق افتاده و در آینده هم ممکنه که ادامه دار باشه.


پال تامبیا، رئیس منتخب «جامعه بین‌المللی بیماری‌های عفونی» که از پژوهشگرهای برجسته بیماری‌های عفونی هست، اعتقاد داره که جهش ژنتیکی ویروس کرونای جدید که در جهت واگیردارتر شدن این ویروس عمل کرده، میتونه خبر خوبی باشه. چرا که اگر در بیشتر ویروس‌ها جهش های ژنتیکی متعددی رخ بده، باعث کم‌خطرتر شدن و کاهش احتمال مرگبارشدن شون می‌شه.

به نظر آقای تامبیا، «این به نفع ویروسه که تعداد بیشتری از مردم را آلوده کنه، اما باعث کشته شدن اونا نشه، چون ویروس به میزبان خود وابسته است تا امکان تکثیر شدن داشته باشه و به زندگی خود ادامه بده».

اگرچه افزایش سرایت پذیری ممکنه در آینده به ضعیف تر شدن ویروس کمک کنه، اما باید در نظر داشته باشیم که وظیفه ما، حفاظت از سلامتی خودمون و اعضای خانواده و افراد جامعه است. در موج اول کرونا، ممکن بود فقط یک عضو خانواده درگیر این بیماری بشه و بقیه اعضای به ویروس مبتلا نشن؛ اما در موج های اخیر مشاهده شده که ممکنه همه افراد خانواده همزمان باهم مبتلا به کووید 19 بشن و همین موضوع باعث سخت تر شدن روند رسیدگی به بیماران میشه. پس باید توجه به اصول بهداشتی رو در اولویت قرار بدیم تا زنجیره انتقال کرونا رو در بین افراد آسیب پذیر جامعه و خانواده قطع کنیم.

 

 

منابع :

مصاحبه پال تامبیا، رئیس جامعه بین‌المللی بیماری‌های عفونی با خبرگزاری رویترز

مصاحبه دکتر حریرچی با خبرگزاری ایسنا

مصاحبه مدیرکارگروه مطالعات ژنتیکی کرونا ویروس در پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوریبا خبرگزاری مهر

مصاحبه دکتر حسین کیوانی، ویروس شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با خبرگزاری ایرنا

مصاحبه دکتر علی‌حسین صابری، عضو هیات علمی گروه ژنتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با ایسنا

- اخبار ویژه کرونا